Traktaties zonder schade

DSC_0219
Vandaag zijn we de gasten van studente Hanna in de twee musea van Leeuwarden. De tweede les van Module 4 gaat over keramiek. In aanloop naar deze dag zie ik op de sociale media al divers mailverkeer voorbijkomen. Spoor bovenleidingen zijn ontzet en reisafstanden lijken oneindig. Zelf ben ik om zes uur uit bed en plof hijgend in de intercity van 7.12 uur. De combinatie tram, metro en trein verliep net goed. Op station Zwolle wordt ik begroet door vier dames collectiebeheer. We toeren ‘en group’ door het mistige Friese platteland. Precies op tijd bereiken we station Leeuwarden. Jaap voegt zich bij de groep. Op weg door het centrum herinner ik mij een stagebezoek van een paar jaar terug bij een orgelbouw en orgelrestauratie bedrijfje. Ik blijk nog precies te weten waar het zich bevindt. Het was een bijzonder bezoek alsof je twee eeuwen terug gaat in de tijd. We worden warm ontvangen in het rijksmuseum het Princessehof. in het museumatelier staat koffie en heerlijke koeken gereed.

Het rijksmuseum Princessehof herbergt een bijzondere collectie keramieken voorwerpen en geeft een prachtig inzicht in de geschiedenis en de ontwikkeling van het materiaal. Momenteel is er de tentoonstelling over thee cultuur in Nederland en ver daarbuiten. Wij krijgen een introductie en daarbij kan ik ook mijn persoonlijke ervaringen en kennis delen. Keramiek is een alledaags en eeuwenoud product. Wie kent er geen Hollands blauw? Lekker kleien en pottenbakken kun je het noemen wie is er niet groot mee geworden? Echter is dit vakgebied ook zeer uitgebreid en technisch. Er valt veel kennis te delen. Wij beperken ons vandaag tot wat de collectiebeheerder tegenkomt in de omgang, de opslag en de behandeling van voorwerpen. Keramikos betekent in het Grieks alles wat van aarde gemaakt is. En dat hoeft dus niet perse in een keramische oven op hoge temperaturen gebakken te zijn. We bekijken voorbeelden zoals de Hollandse dakpan, het oud-Hollandse wandtegeltje als voorbeeld van muurbekleding, een keramische zekering de zogenaamde stop uit de stoppenkast, potten van aardewerk en porselein en hitteschildtegeltjes van ruimteobjecten zoals de Challanger. Deze laatste zijn zeer broos en kwetsbaar voor mechanische krachten.DSC_0246
De temperatuur van klei is te classificeren in het doel waarvoor je het toepast. Je kunt voorwerpen biscuit stoken waarbij je langzaam de temperatuur laat stijgen tot ongeveer 960 graden en glazuur stoken, waarbij de temperatuur snel mag toenemen meestal 1060 graden afhankelijk van het type klei en het type glazuur kan dit oplopen tot over de 1200 graden. Het afkoelingsperiodes vind langzaam en gecontroleerd plaats. Glazuur recepten worden afhankelijk van het gewenste eindresultaat en type samengesteld. Voor het decoreren bestaat er opglazuur en onderglazuur technieken en een goud glazuur. Op de laatste dia zien we een mes dat gemaakt is van keramisch materiaal met uitstekende snijeigenschappen. Keramiek is bij uitstek een innovatief product, waar nog veel onderzoek naar wordt gedaan. Op tafel staat wat exemplaren. Het zijn alledaagse producten van vazen tot kopjes en een gevlochten mandje met roosjes. Nynke is senior collectiebeheerder in het Princessehof en zij is specialist in de omgang met voorwerpen. Van haar krijgen we tips over de diverse aandachtspunten in de omgang met kwetsbare voorwerpen.DSC_0277
PE schuimfolie liefst van 1.5 mm wordt als beschermlaag tussen de voorwerpen geplaatst. Nitril handschoenen zijn er voor het aanpakken van vooral ongeglazuurde voorwerpen of voorwerpen met goudglazuur. Goud en zilverkleurige lagen zijn bijzonder kwetsbaar voor vingerafdrukken; bijna niet meer te verwijderen. Mat zwart of donkere kleuren zijn ook vinger print gevoelig. Tip is je vooraf af te vragen of je het überhaupt wel zou moeten beetpakken. Is het antwoord ja dan is voorzichtigheid geboden. Aandacht moet uitgaan naar het type product en dito voor afwerking en of het kwetsbare uitsteeksels heeft. In het depot zien we dat de moderne kunst vaak onhanteerbaar vormen heeft of malle toevoegingen in de vorm van veertjes en ander soortige materialen. Opleggende delen als knopjes, bolletjes etc kunnen gerestaureerd zijn en daardoor kwetsbaar. Pak tweedelige objecten liefst los van elkaar beet en vooral met twee handen. Gaat het mis dan heb je meldingsplicht. Melding van schade bij de leiding, bij de eigenaar, in het systeem bijvoorbeeld Adlib en de verzekering. Scherven stel je veilig door deze afzonderlijk te verpakken waarbij de randen onbeschadigd moeten blijven. Ook al het gruis gaat mee naar de restaurator. In folie of gripzakje pakken is veilig.

Vallen is vaak niet het grootste probleem wel dat er iets op een voorwerp valt of wordt omgestoten. ook onvoorziene en onverwachte redenen, zoals een glasplaat die spontaan barst, kan de oorzaak van schade zijn. Folie op glas plakken is een manier om het geheel bijeen te houden. Dice is een site van het RCE om te melden dat erfgoed is stukgevallen of verloren gegaan. Je kunt informatie vinden ook ongevallen met het idee van elkaar leren. In de praktijk zien musea melding niet als positieve pr. Conditie rapporten zelf maken of degene die meekomen goed bestuderen. Op foto’s kun je aangeven wat niet meer in orde is. Om eindeloze discussies achteraf te voorkomen, is het verstandig om de rapporten goed na te lopen of zorgvuldig zelf op te stellen. In de beleving van bruikleengevers willen voorwerpen nog weleens meer waard zijn en in een betere conditie, dan in werkelijkheid. Ook het vervoer kan voor schade zorgen door de wijze van verpakken en handling. We hebben dit eerder behandeld in het testcentrum van Topa. Het ophang- en display materiaal van het museum is grotendeels zelf ontwikkeld. Bordhangertjes, zoals deze standaard in de handel te verkrijgen zijn, worden liever niet gebruikt.DSC_0230
Karretjes voor vervoer met luchtbandjes. Bij het rijksmuseum in Amsterdam is voor een veringsysteem gekozen, wordt mij toevertrouwd. In alle gevallen moet je trillingen zien te voorkomen. We krijgen ook uitleg over schoonmaken en de wijze waarop je dit uitvoert. Schoonmaken liefst zo droog mogelijk met microvezel doekjes en als het echt niet anders kan nat met gemineraliseerd water en een wattenstaafje of een kwast. Soms met compressor lucht blazen, zorg dan voor een oliefilter. Het product museumwas kan het wandelen, wiebelen en omvallen van voorwerpen beperken, let wel op voor warmte bronnen. Nummering met verwijderbare inkt aanbrengen en daarna coaten met bijvoorbeeld nagellak. Zakjes met vogelzaad om te ondersteunen en het ruikt ook lekker volgens Nienke. Dozen met voorbeelden van hulp producten gaan van hand tot hand. Restauraties en koude beschilderingen zijn gevoelig voor licht. Zoutuittreding in keramische voorwerpen kan het glazuur beschadigen en moet worden voorkomen. Verdeeld in twee groepen bezoeken we de depots en de tentoonstelling. Super interessant te zien waar voorwerpen ondergebracht. In de depots liever niet fotograferen en ook niet ongeleid ronddwalen of voorwerpen aanraken. We worden stevig toegesproken en de behoudsmedewerker wil vandaag niet worden getrakteerd op schade.
DSC_0616
In de middag gaan we naar het Fries museum. Een prachtig en ongetwijfeld prestigieus project. Het resultaat is er dan ook naar. Prachtige binnenruimten en dito uitzicht. De tentoonstelling gaat over de geschiedenis van Friesland, Mata Hari, kasten kleding en schilderijen en de 2de wereld oorlog die op indrukwekkende wijze in beeld wordt gebracht. We ontdekken in een drukke tentoonstellingsopstelling een heuse Rembrandt. Het portret van Saskia. De kwaliteit van de overige schilderijen varieert van heel mooi tot iets minder. Het toont een rijk verleden. Een korte route door de depots. Op de bovenste verdieping laat het weer een vergezicht toe. Er staan maquettes van prominente gebouwen opgesteld. We gaan op een vriendelijke tijd weer richting het station. Wat een inspirerende dag. Vanuit het stagebezoek van vandaag weet ik dat de reorganisatie in het museum een behoorlijk spoor heeft getrokken. Het nieuwe depot dat over een half jaar in gebruik moet worden genomen, is een volgende baken in een onrustige zee.
DSC_0449

Www.Keramiektechniek.wordpress.com

http://cultureelerfgoed.nl/publicaties/veilig-erfgoed

Over Marco Cornelisse

Docent op het Hout- en Meubileringscollege. Ik ben senior docent verbonden aan de opleiding meubelmaken niveau 4. Daarbij ben ik ambassadeur voor Square, SYNQ en projectleider voor het hmc Innovatielab.
Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.