Hellehond van het depot

DSC_0277

De dag begint mistig op woensdag 11 maart als ik in mijn auto bestuur richting Waalwijk. Best een eind bedacht ik mij voor de reis turend op google maps. Op tijd op weg dan maar .. en wat blijkt ik kan in één ruk doorrijden. Ruim op tijd aangekomen op het parkeerplaatsje naast het museum word ik begroet door student Alexander, die komende uit het oosten van het land overnacht heeft in een hotel in de buurt. Heb je in het Efteling hotel geslapen? In de prinsenkamer dan toch zeker, wordt er gegrapt in de groep. Voor iemand die werkt op kasteel Twickel kan dat geen bijzonder gevoel oproepen lijkt mij. Iets over tienen zijn we compleet. Inge Specht de collectiebeheerder biedt ons koffie aan en geeft uitleg. Het museum is gevestigd aan de rand van een industriegebied in Waalwijk. Voor de deur het Halve Zolen parkje om een idee te krijgen van de omgeving. Het is wellicht een verwijzing naar de ideale omstandigheden in deze streek voor actieve leerbewerking. Ruimte voor veeteelt, voldoende water en looistoffen en arbeiders die het zware looiwerk willen verrichten. En dat dit zwaar werk is verzekerd Inge ons door het noemen van sprekende voorbeelden.

Het leer- en schoenmuseum bestaat sinds 1954 en is in de jaren tachtig gevestigd in de voormalige schoenfabriek Pinocchio in Waalwijk. Het gebouw doet mij denken aan de bedrijven waar ik ooit een vakantiebaantje heb gehad. Een beetje desolaat. Binnen het pand echter is een museale opstelling met vitrines vol schoenen en diverse leerbewerkingsmachines die samen het verhaal van de leerbewerking vertellen. We beginnen met een uitleg over wat leer is. Van de huid van alle gewervelde dieren kun je leer maken. Door de collageen in huid te vervangen wordt leer geschikt voor allerlei toepassingen. Om het technische verhaal te ondersteunen gaan we naar de werkplaatsopstelling en zien daar voorbeelden van het looings procedé. Gelukkig kun je in dit museum materiaal door de vingers laten gaan en besnuffelen. De geur van leer kan per soort verschillen. Met de eerste industriële revolutie werd de vraag naar leerproducten enorm. Er is sindsdien sprake van een ware industrie.

Na de uitleg in de werkplaats kijken we naar voorbeelden van goudleer. Goudleer werd als wandbedekking in de 17de eeuw enorm populair en gebruikt in koopmanshuizen en kastelen. Het bestaat niet uit goud maar uit bladzilver dat op leer geplakt met een goudkleurig vernis wordt afgewerkt. In de 17de eeuw heeft Nederland het goudleerbehang tot begeerlijke ambachtskunst verheven. Het werd tot ver over de landsgrenzen geëxporteerd. Een voorbeeld van innovatie en creativiteit als stimulus voor de economie. Veel van dit behang is later vervangen door andere soorten wandbedekking en vervolgens op kamerschermen genageld. Het beheer en behoud van leer en leerproducten is geen hogere wiskunde. De bewaarcondities zijn echter wel van belang. Leer wordt niet door beestjes aangetast tenzij deze door het leer bij andere materialen willen komen. Zuur door luchtvervuiling, vocht en uv straling kunnen belangrijke degradatiefactoren zijn. Heb je deze onder controle dan kan het leer eeuwen lang worden bewaard, wat ook blijkt uit voorbeelden van middeleeuwse schoenen en slippertjes die uit een beerput zijn gedolven.

Na de pauze kijken we in het depots, deze zijn gelegen boven de tentoonstellingszalen. In de voorruimte staat van alles en nog wat aan voorwerpen. Het depot kan in de loop van de tijd dichtslibben door allerlei voorwerpen die hier worden gestald, legt Inge uit. Vervolgens kijken we naar dozen, laden en ingepakte voorwerpen. Het geheel toont zich als goed geordend en genummerd geheel. Het is de taak van de collectiebeheerder zich als eindverantwoordelijke van het depot op te stellen in het belang van de collectie. Dit wordt soms weleens als een deelbelang gezien. Vasthoudend zijn en uitleg geven over de noodzaak van goede passende bewaarcondities is belangrijk. Ik ben wel eens de ‘hellehond’ van het depot genoemd, en dat was niet positief bedoeld zegt Inge. Het museum wacht al lange tijd op nieuwbouw. Een goed uitgekiend plan werkt kostenbesparend op de lange termijn. Terwijl we tussen de stellingen staan komt iets vliegend voorbij. Na enige pogingen weet Daan het insect uit te schakelen. Een mot is het gelukkig niet, dat zien we direct, en het insectenlijkje zal worden opgezocht in het insectenboek.

Bij de paardenzadels in de tentoonstellingsruimte krijgen we nog verdere uitleg over het risico van aantasting bij een combinatie van materialen. “Kijk het leer op het zadel blijft goed, terwijl de opvulling onder het zadel en de eventuele textielproducten wel kunnen worden aangetast”. Inge wijst op kwetsbare plekken. We hebben weleens een mottenplaag gehad in de tentoonstelling. Je kunt motbestrijding het meest effectief doen door bevriezing. De temperatuur moet dan wel zo snel mogelijk dalen om condensvorming zoveel mogelijk te voorkomen. De techniek van verwarming tot 54 graden waardoor eiwitten stollen is bij leer een minder geschikte methode. Vergassen met co2 kan wel maar is complex. Je moet dan de gehele ruimte inpakken en dat is een kostbare aangelegenheid. Zorg ervoor dat je alle dooie insecten verwijderd om er zeker van te zijn dat er geen nieuwe plaag kan ontstaan. Intensief monitoren aan de preventieve kant is een investering die erger kan voorkomen. We zien voorbeelden van verhard leer in de vorm van een Duitse helm en ook een wateremmertje van leer. Het verharden van leer kan door het onder te dompelen in warm water of direct te verwarmen. We noemen dit cuir bouilli, het effect dat de ledervezels zich in meerdere richtingen aan elkaar gaan binden.

Rond half vier is de lesdag teneinde. Ik heb zelf een portefeuille gekocht in de museumwinkel en kijk tevreden naar mijn nieuwe bezit. Gevieren rijden we in mijn auto terug naar Breukelen station. Buiten is het heerlijk weer. In Breukelen verlaten studenten de auto en zelf rij ik over IJburg naar Amsterdam Centrum. Moest nog een fiets ophalen bij de fietsenmaker en die kan nu mooi in de achterbak mee richting centrum.

Informatie over het leer- en schoenenmuseum via de website http://www.schoenenmuseum.nl

Over Marco Cornelisse

Docent op het Hout- en Meubileringscollege. Ik ben senior docent verbonden aan de opleiding meubelmaken niveau 4. Daarbij ben ik ambassadeur voor Square, SYNQ en projectleider voor het hmc Innovatielab.
Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.